Vân Cốc - làng cổ ven sông Cầu

Vân Cốc - làng cổ ven sông Cầu

(BGĐT) - Vân Cốc là một làng cổ của tổng Hoàng Mai xưa, nay thuộc xã Vân Trung (Việt Yên-Bắc Giang). Nơi đây lưu giữ nhiều di sản như hệ thống các công trình tôn giáo, tín ngưỡng đình, đền, chùa, nghè, lễ hội truyền thống, phong tục tập quán, văn nghệ dân gian… Vân Cốc còn là một làng quan họ cổ bên bờ Bắc sông Cầu.

Di sản văn hoá làng Vân Cốc minh chứng cho vùng đất có bề dày truyền thống lịch sử, văn hoá in đậm dấu ấn của một làng Việt cổ bên bờ Bắc sông Cầu. Ngoài di sản văn hoá vật thể, Vân Cốc còn lưu giữ vốn di sản văn hoá phi vật thể đa dạng, phong phú.

Lễ hội truyền thống làng Vân Cốc hằng năm được tổ chức vào các ngày 16, 17, 18 tháng 2 âm lịch không chỉ để ghi nhớ công ơn của Thành hoàng làng mà còn là nơi diễn xướng các trò chơi dân gian và đặc biệt hơn cả là không gian sinh hoạt quan họ cổ của các liền anh, liền chị trong làng từ bao đời nay.

Thành viên CLB quan họ làng Vân Cốc thường xuyên tổ chức giao lưu, duy trì hoạt động.

Là một làng Việt cổ, nơi hội tụ nhiều di sản văn hoá dân tộc nên Vân Cốc là một làng quan họ cổ cũng là điều dễ hiểu. Nơi đây có không gian sinh hoạt văn hoá quan họ, có những nghệ nhân dân gian am hiểu lề lối và phong tục chơi quan họ lâu đời. 

Bà Nguyễn Thị Toan, 80 tuổi, Trưởng Câu lạc bộ (CLB) Quan họ làng Vân Cốc cho biết: Trước kia trong làng có bọn chơi quan họ, đó là thế hệ các nghệ nhân dân gian như cụ Nguyễn Thị Đang (SN 1916), Dương Ngô Vẽ (SN 1919), Nguyễn Thị Ngã (SN 1919)... 

Vào dịp lễ Tết, hội hè, bọn quan họ trong làng thường đi hát giao lưu khắp các hội làng trong vùng xứ Bắc, đặc biệt là thường hát trong các đám hội ở bờ Nam sông Cầu cùng các liền anh, liền chị ở vùng Diềm, Vát và vùng Lim (nay thuộc Bắc Ninh). 

Bên bờ Bắc sông Cầu có vùng Nếnh, vùng phủ Lạng Thương... Bản thân bà Toan cũng được mẹ là Nguyễn Thị Ngã truyền dạy cách hát quan họ cổ từ lúc còn nhỏ.

Từ xa xưa, Vân Cốc đã được dung hội nhiều yếu tố văn hoá và cách chơi, hát quan họ cổ từ các làng quan họ khác ở vùng Diềm, Chân Khê, Yên Phong (Bắc Ninh) bên bờ Nam sông Cầu. 

Làng Vân Cốc có những người con gái ở bờ Nam sông Cầu (Bắc Ninh) về làm dâu, họ biết hát và cũng là người truyền dạy cho các thế hệ ở đây biết hát quan họ. Điển hình như bà Nguyễn Thị Bái (SN 1929), người làng Chân Khê, Yên Phong (Bắc Ninh). 

Bà là người có công đóng góp truyền dạy cách hát quan họ cho CLB quan họ làng Vân Cốc. Làng Vân Cốc có những gia đình có đến 3,4 thế hệ biết hát quan họ. Điển hình như gia đình bà Toan, bà Nguyễn Thị Hồng, Nguyễn Thị Bái, ông Dương Văn Phượng...

Ông Dương Văn Phượng, anh hai quan họ làng Vân Cốc cho biết: Sinh hoạt hát quan họ ở làng Vân Cốc có từ lâu đời và tới đầu thế kỷ XX, ở đây đã có bọn chơi quan họ. Tuy nhiên những năm 1948-1954, hát quan họ ở làng Vân Cốc cũng như nhiều làng khác bị gián đoạn nhưng trong làng vẫn có người yêu, chơi và hát quan họ khi điều kiện cho phép. Mãi đến những năm 1960, phong trào hát quan họ ở Vân Cốc mới thực sự phát triển mạnh.

Từ khi huyện Việt Yên tổ chức sân chơi hát đối đáp quan họ, làng Vân Cốc đều có các liền anh, liền chị giành giải thưởng cao. Năm 2001, làng Vân Cốc đoạt giải Nhì toàn đoàn. Bà Đoàn Thị Xây, Nguyễn Thị Hồng đạt giải B cho bài quan họ cổ “Ba Vì”. Năm 2018, liền chị quan họ làng Vân Cốc nhận giải B cho bài quan họ cổ "Đôi ta như ngãi Phan Trần"...

Năm 2006, Câu lạc bộ (CLB) quan họ làng Vân Cốc được thành lập với 20 thành viên là những người yêu thích dân ca quan họ và sưu tầm những bài hát cổ. CLB gồm các anh hai, chị hai đã từng đi hát nhiều năm. Đó cũng là lớp thế hệ kế tiếp truyền thống của liền anh, liền chị đi trước trong làng. 

Thông qua các hoạt động của CLB quan họ làng Vân Cốc đã thu hút các nghệ nhân dân gian, liền anh, liền chị trong làng tham gia vào công việc sưu tầm, truyền dạy cho lớp trẻ, đồng thời trực tiếp giới thiệu dân ca Quan họ với du khách.

Những năm gần đây, sinh hoạt quan họ ở làng Vân Cốc được duy trì đều đặn với nhiều thế hệ cùng tham gia. Những người hát quan họ nhiều năm có kinh nghiệm hướng dẫn lề lối, cách hát quan họ cổ cho những người mới học. 

CLB quan họ làng Vân Cốc tích cực tham gia truyền dạy hát dân ca quan họ cho các em thiếu niên, nhi đồng tại địa phương nhằm bảo tồn và duy trì vốn di sản văn hoá dân tộc.

Đồng Ngọc Dưỡng

Chuyên mục tin: